Looking for all Articles by Philippa Cochrane?

Gluasad sgrìobhaidh Ur Sgeulachdan: Sgeulachdan prìseil

Gluasad sgrìobhaidh chruthachail stèidhichte air cuspair Sgeulachdan Alba

Language: Gaelic

Last updated: 01 April 2022

Tha Urras Leabhraichean na h-Alba a' comharrachadh Bliadhna Sgeulachdan na h-Alba 2022(this will open in a new window) le bhith ag iarraidh air muinntir na h-Alba am fìor sgeulachdan a roinn mar phàirt de ar pròiseact sgrìobhaidh bliadhnail, Ur Sgeulachdan. Cleachdaibh an gluasad sgrìobhaidh seo gus ur brosnachadh agus tòisichibh a' sgrìobhadh.

Mura h-innis thu d' eachdraidh teaghlaich, thèid e air chall. Thoir urram do na sgeulachdan agad fhèin agus innis iad cuideachd. Dh'fhaodadh nach eil na sgeulachdan a' coimhead cudromach, ach is iad na tha a' ceangal theaghlaichean ri chèile agus a' dèanamh gach aon againn mar a tha sinn.

- Madelaine L'Engle

Mar a gheibh sinn cothrom air tìde a chur seachad còmhla, nuair a bhios sinn a' coinneachadh charaidean agus teaghlach airson cupan teatha, no biadh còmhla, nuair a bhios sinn a' stad agus a' còmhradh ri nàbaidhean tarsainn a' gheata no air an t-sràid – bidh na sgeulachdan co-roinnte sin a dh'innis sinn a-ritjist agus a-rithist, nam pàirt mhòr den ath-cheangal.

Dh'fhaodadh gur e sgeulachd a th' ann mu dheidhinn an turais a dh'fhuirich thu fhèin agus do charaidean sa cholaiste an-àirde a dh'fhaicinn na grèine ag èirigh, no an turas uabhasach air an trèana nuair a bha thu nad shuidhe airson sia uairean a thìde ri taobh an neach a thàinig gu bhith mar do mhòr-ghaol nad bheatha. Dh'fhaodadh e a bhith mu dheidhinn an t-seanair a shàbhail beatha chuideigin no an turas a chuir thu fhèin agus do bhràithrean an cidsin na theine gun fhiosta. Tha na sgeulachdan sin bho eachdraidh cho-roinnte – mu na mòmaidean a chruthaich càirdeas, a' cuimhneachadh neach-gaoil, ag ath-ghlacadh òige no a tha dìreach air gàire a thoirt oirnn còmhla – ag innse dhuinn cò sinn agus carson a tha sinn cudromach dha chèile.

Airson pròiseact Ur Sgeulachdan (this will open in a new window)na bliadhna seo, carson nach roinn thu sgeulachd phrìseil: aon de na sgeulachdan a than am pàirt de dh'inneach an teaghlaich agad, do bhuidheann charaidean no do choimhearsnachd. Dè tha a' dèanamh sgeulachd speisealta, ciamar a tha e a' faireachdainn a bhith ga chluinntinn air innse a-rithist, ciamar a tha e air atharrachadh thar nam bliadhnaichean – agus dè na 'buillean’ a tha ga dhèanamh a' faireachdainn cofhurtail?

Tha seann sgeulachdan mar sheann charaidean. Feumaidh tu tadhal orra bho àm gu àm.

- Seòras RR Màrtainn

Eacarsaich blàthachaidh: Bòrd sunnd sgeulachd

Is e inneal lèirsinneach a th' ann am bòrd sunnd gus na h-eileamaidean cudromach uile san sgeulachd a chruinneachadh. 'S e cruinneachadh de dh'ìomhaighean, de fhacail agus nithean a th' ann a tha a' dùsgadh agus a' taisbeanadh taobhan den sgeulachd a tha thu airson innse. Tha cruthachadh bòrd sunnd na eacarsaich fheumail gus tòiseachadh a' smaoineachadh mu dheidhinn mar a tha thu airson na sgeulachd innse. 'S e dòigh mhath a th' ann cuideachd gus sgeul phrìseil a ghlacadh.

Faodaidh tu nì sam bith a ghabhail a-steach don bhòrd sunnd. Bu chòir don phròiseact chrìochnaichte na prìomh eileamaidean den sgeulachd a ghlacadh – an aithris agus am faireachdainn dheth. Dh'fhaodadh na molaidhean a leanas a bhith feumail:

  1. Cùm taobh a-staigh clàr dhathan – tagh dath no dhà a tha a' freagairt air faireachdainn / sunnd / suidheachadh do sgeulachd agus feuch ris na h-ìomhaighean a thaghas tu a chumail taobh a-staigh nan dathan sin.
  2. Smaoinich air dà fhaireachdainn làidir a tha an sgeulachd agad a' dùsgadh – tagh ìomhaighean a ghlacas iad sin.
  3. Beachdaich air teacsa a chleachdadh – an dà chuid mar phàirt de dhealbhan a' bhùird shunnd agus gus na h-eileamaidean agad a mhìneachadh.
  4. Cleachd raon de cho-phàirtean ann am bòrd fiosaigeach – a' gabhail a-steach seann dhealbhan, ìomhaighean à irisean, teacsa clò-bhuailte agus notaichean sgrìobhte agus nithean eile leithid tiogaidean bhusaichean, mapaichean, prògraman, aodaichean, is eile.
  5. Dèan e air-loidhne – faodaidh tu cuideachd bòrd sunnd didseatach a dhèanamh. Tha mòran làraichean-lìn bùird sunnd an-asgaidh agus apan a tha a’ ceadachadh dhut dealbhan agus teacsa a chur ris agus gluais iad mun cuairt gus a bheil thu toilichte leis.

Dian-bheachd: Mapa sgàthan sgeulachd

Gus sgrìobhadh mud sgeulachd phrìseil, feumaidh tu smaoineachadh mu dheidhinn 'sgeulachd do sgeulachd': Ciamar a chaidh innse? Cò leis? Càite? Ciamar a tha e a' toirt ort a bhith a' faireachdainn a bhith ga chluinntinn air a roinn?

Luchdaich sìos agus cleachd inneal mapa sgàthan na sgeulachd aig bonn na duilleige seo gus na tha a' tachairt san sgeulachd agad a mhapadh mu choinneamh mar a tha i air a h-innse. Seo eisimpleir de mar a dh'fhaodadh tu a lIonadh:

Dè tha prìseil anns an sgeulachd Ag innse na sgeulachd

Cuin: nuair a thachair an sgeulachd phrìseil agad

Cuin: nuair a tha an sgeulachd agad ga h-innse

Càite: far na thachair e

Càite: far a bheil i ga h-innse

Cò: cò mu dheidhinn a tha an sgeulachd

Cò: cò tha ag innse na sgeulachd agus cò dha a tha iad ga h-innse

Carson: carson a thachair na

Carson: carson a thathar ga h-innse

Ciamar: mar a tha e a' faireachdainn aig an àm

Ciamar: mar a tha ga h-innse agus ga cluinntinn a-rithist a' toirt ort a bhith a' faireachdainn

Source: Scottish Book Trust

Mar a lìonas tu gach earrann, smaoinich air ais gun bhòrd sunnd agad. Smaoinich mu na h-ìomhaighean agus na faireachdainnean a tha ag èirigh nad inntinn. Dè bha do chiad fathannan ag innse dhut?

Mar eisimpleir, dh'fhaodadh do sgeulachd phrìseil a bhith mu dheidhinn cuairt fhada tron t-sneachd san dorchadas. Is dòcha gun do thachair e air an oidhche, nad òige. Is dòcha gun robh thu còmhla ri do sheanair a bha gad thoirt dhachaigh bhon bhall-coise – bhris an càr sìos agus bha agad ri coiseachd dhachaigh. Mar sin san sgeulachd, dh'fhaodadh e a bhith fuar agus ciùin agus bhiodh na solais a’ deàlradh dhen t-sneachd agus bhiodh gach àite sàmhach. Is dòcha gun do leig thu fhèin agus do sheanair oirbh gur sibh na h-aon daoine a-mhàin air an t-saoghal fad na cuairt dhachaigh.

Ach dh'fhaodadh tu cuideachd an sgeulachd seo innse nuair a tha sibh a' tighinn còmhla mar theaghlach, le biadh agus deoch agus mòran còmhraidh is gàireachdainn – is dòcha a-staigh, aig an Nollaig, 's dòcha mun cuairt an teine. Mar sin bhiodh blàths ann agus mòran dhathan is fuaim agus bhiodh tu a' faireachdainn air do chuairteachadh agus gu mòr mar phàirt de bhuidheann nas motha. Is dòcha gu bheil e air innse gus cuimhneachadh air do sheanair, is dòcha gu bheil e a' bruidhinn mun àite anns na thogadh tu, no 's dòcha a' chiad uair a chunnaic thu sneachd.

Tòisich a' sgrìobhadh

Mar a tha thu a' sgrìobhadh, beachdaich air na h-iomsgaraidhean sin agus na ceanglaichean a ghabhail a-steach eadar dè tha a' tachairt san sgeulachd phrìseil agus na tha a' tachairt nuair a bhios tu ga h-innse. Dèan iomradh air pìosan de fhiosrachadh bho gach aon. Sgrìobh mu dheidhinn fàileadh agus na tha thu a' cluinntinn, a' blasad, a' faicinn agus a' suathadh. Faodaidh na h-eileamaidean sin cuideachadh le sealltainn do neach a' leughadh do phìos carson a tha an sgeulachd phrìseil cho cudromach dhut agus na tha i a' ciallachadh don teaghlach agad, dod charaidean agus don choimhearsnachd.

Tha sgeulachd aig gach teaghlach a tha ga h-innse fhèin, a thèid air adhart gu clann agus oghaichean. Tha an sgeulachd a' fàs thar nam bliadhnaichean, a' cruth-atharrachadh, tha cuid de phàirtean air an geurachadh, feadhainn eile gan leigeil seachad agus tha deasbad gu tric mu dheidhinn dè thachair ann an da-rìribh. Ach fiù leis na diofar thaobhan sin den aon sgeulachd, tha aonta ann fhathast gur e sgeulachd teaghlaich a th' ann.

- AM Homes

Roinn do sgeulachd

Mar phàirt de ar pròiseact sgrìobhaidh bhliadhnail – Ur Sgeulachdan – tha sinn ag iarraidh air daoine air feadh Alba sgeulachdan fìor a chur a-steach, a tha air am brosnachadh le cuspair na bliadhna seo, Sgeulachdan Alba. Ma tha thu air aon de na gluasadan againn a' coimhead ris na diofar dhualan de chuspair na bliadhna seo a chleachdadh, b' fhìor thoigh leinn na sgrìobh thu a leughadh! Cuir thugainn do sgeulachd ro Dihaoine 10 Ògmhios.

Roinn do sgeulachd